Dünya’nın Biyomları: Yağmur Ormanlarından Tundraya
İklim koşullarına göre oluşan büyük ekosistemler: tropikal yağmur ormanı, savan, çöl, maki, ılıman orman, step, tayga ve tundra.
GeoGames Editör EkibiGüncelleme: 2 dk okuma
Biyom kavramı
Biyom, benzer iklim koşullarında gelişen ve benzer bitki ile hayvan topluluklarına sahip geniş ekosistem bölgeleridir. Biyomların dağılışını belirleyen en önemli etkenler sıcaklık ve yağıştır; bu nedenle biyomlar genellikle iklim kuşaklarına paralel bir dağılış gösterir. Yükselti arttıkça da aynı sıra, bir dağın eteklerinden zirvesine doğru küçük ölçekte tekrarlanır.
Sıcak kuşak biyomları
Tropikal yağmur ormanları Ekvator çevresinde, yıl boyu sıcak ve yağışlı alanlarda görülür. Amazon Havzası, Kongo Havzası ve Güneydoğu Asya adaları başlıca örneklerdir. Tür çeşitliliğinin en fazla olduğu biyomdur; ağaçlar katlar oluşturur ve güneş ışığı orman tabanına çok az ulaşır. Buna karşın yoğun yağış mineralleri yıkadığı için toprakları sanıldığı kadar verimli değildir.
Savanlar, yağışın belirli bir mevsimde toplandığı tropikal alanlarda uzun boylu otlar ve seyrek ağaçlardan oluşur. Doğu Afrika savanları büyük otçul sürüleri ve yırtıcılarıyla tanınır.
Çöller, yıllık yağışın çok az olduğu alanlardır. Sahra ve Arap çölleri gibi dönenceler çevresindeki çöllerin yanında, Gobi gibi karaların iç kesimlerindeki soğuk çöller de vardır. Bitkiler kuraklığa uyum sağlamış olup kaktüsler ve derin köklü çalılar yaygındır.
Ilıman kuşak biyomları
Akdeniz biyomu yazları kurak, kışları ılık ve yağışlı alanlarda makiyle temsil edilir. Akdeniz çevresinin yanı sıra Kaliforniya, Orta Şili, Güney Afrika’nın güneybatı ucu ve Güneybatı Avustralya’da görülür.
Ilıman yaprak döken ormanlar dört mevsimin belirgin yaşandığı Batı ve Orta Avrupa, ABD’nin doğusu ve Doğu Asya’da yayılış gösterir; meşe, kayın ve akçaağaç tipik türlerdir. Karaların iç kesimlerindeki yarı kurak alanlarda ise ağaçsız ot toplulukları olan step (bozkır) ve preriler bulunur; bu alanlar dünyanın önemli tahıl ambarlarıdır.
Soğuk kuşak biyomları
Tayga, Kuzey Yarım Küre’de Kanada, İskandinavya ve Sibirya’yı boydan boya kaplayan iğne yapraklı orman kuşağıdır. Çam, ladin ve köknar gibi soğuğa dayanıklı ağaçlardan oluşur ve dünyanın en geniş orman kuşağıdır.
Tundra, taygaların kuzeyinde, yaz mevsiminin çok kısa ve serin geçtiği alanlarda görülür. Toprağın alt katları yıl boyu donmuş hâldedir; bu nedenle ağaç yetişmez, yosun, liken ve bodur bitkiler yaygındır. Kuzey Yarım Küre’ye özgü bir biyomdur, çünkü Güney Yarım Küre’de bu enlemlerde geniş kara parçası yoktur.