Dünyada Enerji Kaynakları, Üretimi ve Ticareti

Enerji kaynakları yenilenemez ve yenilenebilir olarak ikiye ayrılır. Kömür, petrol, doğal gaz ve uranyum yenilenemez kaynaklardır; oluşumları milyonlarca yıl sürdüğü için tükendiklerinde yerine konamazlar. Güneş, rüzgâr, su gücü (hidroelektrik), jeotermal, dalga–gelgit ve biyokütle ise yenilenebilir kaynaklardır.

Sanayi Devrimi’nden bu yana dünya enerji ihtiyacının büyük kısmı fosil yakıtlardan karşılanmaktadır. Ancak fosil yakıtların yol açtığı hava kirliliği ve iklim değişikliği, yenilenebilir kaynaklara yönelimi hızlandırmıştır.

Petrol rezervleri büyük ölçüde Orta Doğu’da (Suudi Arabistan, Irak, İran, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri) ve Venezuela’da yoğunlaşır. ABD, Rusya ve Suudi Arabistan dünyanın en büyük petrol üreticileri arasındadır. Doğal gaz rezervlerinde Rusya, İran ve Katar öne çıkar.

Kömür dünyada en geniş yayılışa sahip fosil yakıttır; Çin hem en büyük üretici hem en büyük tüketicidir. Hindistan, Endonezya, Avustralya ve ABD de önemli kömür üreticileridir. Kömür özellikle elektrik üretimi ve demir-çelik sanayisinde kullanılır.

Hidroelektrik enerji, yükselti farkı ve akım düzeni uygun akarsularda üretilir; Çin’deki Üç Boğaz Barajı dünyanın en büyük hidroelektrik santralidir. Norveç elektriğinin çok büyük bölümünü hidroelektrikten sağlar. Jeotermal enerji fay hatları ve volkanik alanlarda yoğunlaşır; İzlanda, ABD, Endonezya, Filipinler ve Türkiye önemli üreticilerdir.

Güneş ve rüzgâr enerjisi son yıllarda en hızlı büyüyen kaynaklardır; Çin bu alanlarda kurulu güçte dünya lideridir. Nükleer enerji ise uranyumun fisyonu ile elde edilir; Fransa elektriğinin büyük bölümünü nükleer santrallerden karşılayan ülkelerin başında gelir.

Enerji kaynaklarının üretildiği yerler ile tüketildiği yerler çoğu zaman farklıdır. Bu nedenle petrol ve doğal gaz tankerler ve boru hatlarıyla uzun mesafelere taşınır. Hürmüz Boğazı, Malakka Boğazı, Süveyş Kanalı ve Türk Boğazları enerji taşımacılığının stratejik geçiş noktalarıdır.

Enerji güvenliği, bir ülkenin ihtiyaç duyduğu enerjiye kesintisiz ve makul fiyatlarla ulaşabilmesidir. Ülkeler bunun için kaynak ve tedarikçi çeşitliliğine, yerli ve yenilenebilir kaynaklara ve enerji verimliliğine önem verir. Türkiye, üretici bölgeler ile tüketici Avrupa arasındaki konumu sayesinde önemli bir enerji koridorudur.