Dünyada Ulaşım Sistemleri ve Uluslararası Ticaret

Ulaşım; insanların, malların ve bilgilerin bir yerden başka bir yere aktarılmasını sağlar. Üretimin yeri ile tüketimin yeri çoğu zaman farklı olduğu için gelişmiş bir ulaşım ağı ticaretin, sanayinin, turizmin ve bölgesel kalkınmanın temel koşuludur. Ulaşım yollarının güzergâhını yer şekilleri, iklim, nüfus dağılışı ve ekonomik etkinlikler belirler.

Deniz yolu, büyük hacimli ve ağır yüklerin uzun mesafelere en ucuz biçimde taşınmasını sağlar; dünya ticaretinin büyük bölümü deniz yoluyla yapılır. Konteyner taşımacılığı yüklerin gemi, tren ve kamyon arasında hızla aktarılmasını kolaylaştırmıştır. Şanghay, Singapur ve Rotterdam dünyanın en işlek limanları arasındadır.

Kara yolu kapıdan kapıya taşımacılık yapabildiği için esnektir; demir yolu ise uzun mesafeli ağır yük taşımacılığında daha ekonomik ve çevrecidir. Rusya’daki Trans-Sibirya demiryolu dünyanın en uzun demiryolu hatlarındandır. Hava yolu en hızlı ancak en pahalı ulaşım türüdür; değeri yüksek, hafif ve çabuk bozulan ürünler ile yolcu taşımacılığında öne çıkar. Boru hatları ise petrol, doğal gaz ve su gibi akışkanları kesintisiz olarak taşır.

Süveyş Kanalı Akdeniz ile Kızıldeniz’i birleştirerek Avrupa ile Asya arasındaki deniz yolunu Afrika’nın güneyini dolaşmaya göre büyük ölçüde kısaltır. Panama Kanalı Atlas ve Büyük okyanusları birbirine bağlar. Malakka Boğazı Hint Okyanusu ile Büyük Okyanus arasındaki en işlek geçitlerden biridir; Hürmüz Boğazı Basra Körfezi petrolünün dünyaya açılan kapısıdır. Cebelitarık Boğazı Akdeniz’i Atlas Okyanusu’na, Türk Boğazları ise Karadeniz’i Akdeniz’e bağlar.

Bu geçitlerde yaşanan bir kaza ya da kriz dünya ticaretini ve enerji fiyatlarını doğrudan etkileyebilir; bu nedenle stratejik geçitler jeopolitik açıdan büyük önem taşır.

Ulaşım ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeler, gümrük vergilerinin azalması ve çok uluslu şirketlerin yaygınlaşması dünya ticaretini büyük ölçüde artırmıştır. Bir ürünün parçaları farklı ülkelerde üretilip başka bir ülkede birleştirilebilmektedir. Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) uluslararası ticaretin kurallarını belirleyen temel kuruluştur.

Dünya ticaretinin önemli bir kısmı Kuzey Amerika, Avrupa ve Doğu Asya arasında gerçekleşir. Çin, ABD ve Almanya dünyanın en büyük ticaret yapan ülkeleri arasındadır. Türkiye’nin dış ticaretinde Avrupa Birliği ülkeleri önemli bir paya sahiptir.