Küresel İklim Değişikliği ve Çevre Sorunları
Sera etkisi, küresel ısınma, ozon tabakasının incelmesi, asit yağmurları, çölleşme ve su kirliliğinin nedenleri ve sonuçları.
GeoGames Editör EkibiGüncelleme: 2 dk okuma
Sera etkisi ve küresel ısınma
Atmosferdeki su buharı, karbondioksit, metan ve diazot monoksit gibi gazlar, yeryüzünden yansıyan ısının bir kısmını tutarak Dünya’nın yaşanabilir sıcaklıkta kalmasını sağlar. Sera etkisi denilen bu doğal süreç olmasaydı Dünya’nın ortalama sıcaklığı donma noktasının çok altında olurdu.
Ancak fosil yakıtların yakılması, ormansızlaşma ve bazı tarım faaliyetleri sera gazı miktarını artırarak sera etkisini güçlendirmiştir. Sanayi öncesi döneme göre küresel ortalama sıcaklık belirgin biçimde yükselmiştir. Buzulların erimesi, deniz seviyesinin yükselmesi, aşırı sıcak dalgaları, kuraklık ve şiddetli yağışların sıklaşması küresel ısınmanın sonuçları arasındadır.
Ozon tabakasının incelmesi
Stratosferdeki ozon tabakası Güneş’ten gelen zararlı ultraviyole ışınlarının büyük bölümünü tutar. Soğutucu ve spreylerde kullanılan kloroflorokarbon (CFC) gazları bu tabakanın incelmesine yol açmış, özellikle Antarktika üzerinde ozon deliği oluşmuştur. 1987’de imzalanan Montreal Protokolü ile bu gazların üretimi büyük ölçüde yasaklanmış ve ozon tabakası yavaş yavaş iyileşme sürecine girmiştir.
Asit yağmurları, çölleşme ve kirlilik
Termik santraller, sanayi tesisleri ve taşıtlardan çıkan kükürt ve azot oksitler atmosferdeki su buharıyla birleşerek asit yağmurlarına neden olur. Asit yağmurları ormanlara, göllerdeki canlılara, tarım alanlarına ve tarihî yapılara zarar verir; kirleticiler rüzgârla taşındığı için etkileri sınır ötesine de ulaşabilir.
Çölleşme, kurak ve yarı kurak alanlarda aşırı otlatma, bilinçsiz sulama ve ormansızlaşma nedeniyle toprağın verimini kaybetmesidir. Orta Asya’daki Aral Gölü’nü besleyen akarsuların pamuk tarımı için aşırı kullanılması gölün büyük ölçüde kurumasına yol açmış ve bu durum dünyanın en büyük çevre felaketlerinden biri olarak kabul edilmiştir.
Evsel ve sanayi atıkları, tarım ilaçları ve plastikler su kaynaklarını ve denizleri kirletmektedir. Plastik atıkların okyanuslarda biriktiği büyük çöp alanları ve mikroplastikler günümüzün en önemli çevre sorunları arasındadır.
Neler yapılabilir?
Yenilenebilir enerjiye geçiş, enerji verimliliği, toplu taşımanın yaygınlaştırılması, ağaçlandırma, atıkların azaltılması ve geri dönüşüm çevre sorunlarıyla mücadelede temel adımlardır. Sera gazı salımlarını sınırlamaya yönelik uluslararası iş birliğinin en önemli örneği 2015’te kabul edilen Paris Anlaşması’dır.