Şehirleşme ve Şehirlerin Fonksiyonları
Şehirleşmenin nedenleri ve sorunları, metropol ve megakent kavramları, şehirlerin işlevlerine göre sınıflandırılması.
GeoGames Editör EkibiGüncelleme: 2 dk okuma
Şehirleşme nedir?
Şehirleşme, kentlerde yaşayan nüfusun toplam nüfus içindeki payının artmasıdır. Sanayi Devrimi’yle birlikte fabrikaların kentlerde toplanması, tarımda makineleşmenin kırsal iş gücüne olan ihtiyacı azaltması ve kentlerdeki hizmet olanakları şehirleşmeyi hızlandırmıştır. Günümüzde dünya nüfusunun yarısından fazlası kentlerde yaşamaktadır.
Gelişmiş ülkelerde şehirleşme sanayileşmeyle birlikte yüzyıllar içinde, görece planlı biçimde gerçekleşmiştir. Gelişmekte olan ülkelerde ise şehirleşme çok daha kısa sürede ve çoğu zaman sanayileşmeden daha hızlı yaşandığı için gecekondulaşma, altyapı yetersizliği ve kayıt dışı istihdam gibi sorunlar ortaya çıkmıştır.
Metropol, megakent ve metropoliten alan
Nüfusu çok kalabalık olan, çevresindeki yerleşmeleri ekonomik ve sosyal açıdan etkileyen büyük kentlere metropol denir. Nüfusu 10 milyonu aşan dev kentler ise megakent olarak adlandırılır; Tokyo, Delhi, Şanghay, São Paulo, Mexico City, Kahire ve İstanbul bu kentlere örnektir.
Birbirine yakın kentlerin büyüyerek birleşmesiyle oluşan geniş kentsel alanlara metropoliten alan ya da kent bölgesi denir. Kentlerin çevrelerine doğru yayılması tarım alanlarının ve doğal alanların yapılaşmaya açılmasına neden olabilir.
Şehirlerin fonksiyonlarına göre sınıflandırılması
Şehirler ekonomik ve toplumsal yapılarında öne çıkan işlevlere göre sınıflandırılır. Sanayi şehirlerine Kocaeli ve Almanya’nın Ruhr bölgesindeki kentler; liman şehirlerine Mersin, Rotterdam ve Şanghay; turizm şehirlerine Antalya ve Venedik; maden şehirlerine Zonguldak ve Soma örnek verilebilir.
Ankara, Brasília ve Canberra gibi başkentler yönetim (idari) şehirleridir; bu kentlerin bazıları özellikle başkent olmak üzere planlanarak kurulmuştur. Mekke, Kudüs ve Vatikan dini; Oxford ve Cambridge üniversite; Singapur ve Dubai ise ticaret ve hizmet işlevleriyle öne çıkar. Büyük kentlerin çoğu tek bir işlev yerine birçok işlevi bir arada taşır.
Şehirleşmenin sorunları ve çözümler
Hızlı şehirleşme hava ve su kirliliği, trafik sıkışıklığı, konut yetersizliği, yeşil alanların azalması ve kentsel ısı adası etkisi gibi sorunlara yol açar. Planlı kentleşme, toplu taşımanın geliştirilmesi, kentsel dönüşüm, yeşil alanların korunması ve bölgesel kalkınmayla büyük kentlere yönelen göçün dengelenmesi bu sorunların çözüm yolları arasındadır.