Dünyada Tarım Tipleri ve Tarım Ürünlerinin Dağılışı

İlkel tarımda basit aletler kullanılır, üretim genellikle ailenin ihtiyacı kadardır. Tropikal ormanlarda uygulanan göçebe tarım bu türdendir: ormanın bir bölümü yakılarak açılır, toprak birkaç yıl içinde verimsizleşince başka bir alana geçilir.

Ekstansif (geniş alanlı) tarımda geniş arazilerde az iş gücü ve makine ile üretim yapılır; verim düşük, toplam üretim yüksek olabilir. ABD ve Kanada’nın prerileri, Arjantin’in pampaları ve Avustralya’nın buğday alanları örnektir. Entansif (yoğun) tarımda ise sınırlı alanda sulama, gübre, ilaç ve modern teknikler kullanılarak birim alandan yüksek verim alınır; Hollanda, Japonya ve Batı Avrupa ülkeleri bu tarımın tipik örnekleridir.

Plantasyon tarımı, tropikal bölgelerde geniş çiftliklerde tek bir ürünün dünya pazarına yönelik olarak yetiştirilmesidir. Sömürgecilik döneminde yaygınlaşan bu tarımın ürünleri arasında kahve, kakao, çay, muz, şeker kamışı ve kauçuk bulunur.

Buğday, ılıman iklimli bölgelerin başlıca tahılıdır; Çin, Hindistan, Rusya, ABD, Kanada ve Avrupa ülkeleri önemli üreticilerdir. Pirinç ise sıcak ve bol su isteyen bir bitkidir; dünya üretiminin büyük bölümü Muson Asyası’nda, özellikle Çin, Hindistan, Bangladeş, Endonezya, Vietnam ve Tayland’da gerçekleşir. Pirinç tarımı çok iş gücü gerektirdiği için bu bölgelerin kalabalık nüfusuyla da yakından ilişkilidir.

Mısır, hem insan besini hem de hayvan yemi ve biyoyakıt hammaddesi olarak kullanılır; ABD, Çin ve Brezilya en büyük üreticiler arasındadır.

Kahve yüksek sıcaklık ve nem isteyen, dona dayanıksız bir bitkidir; Brezilya dünyanın en büyük kahve üreticisidir, Vietnam ve Kolombiya da öne çıkar. Kakao Batı Afrika’da, özellikle Fildişi Sahili ve Gana’da yoğunlaşır. Çay nemli ve eğimli arazileri sever; Çin, Hindistan, Kenya ve Sri Lanka başlıca üreticilerdir.

Pamuk sıcak ve güneşli bir yetişme dönemi ile sulama ister; Çin, Hindistan, ABD, Brezilya ve Pakistan önemli üreticilerdir, Türkiye de dünyanın önde gelen üreticileri arasındadır. Kauçuk Güneydoğu Asya’da, özellikle Tayland ve Endonezya’da; şeker kamışı ise Brezilya ve Hindistan’da yaygındır.

Tarımsal üretimi iklim, toprak ve yer şekilleri gibi doğal faktörlerin yanında sermaye, teknoloji, pazar, ulaşım ve devlet politikaları da belirler. Sulama olanakları kurak bölgelerde tarımı mümkün kılarken, sera tarımı ve biyoteknoloji iklimin sınırlayıcı etkisini kısmen azaltmaktadır.