Dünyadaki İklim Tipleri ve Yayılış Alanları

Bir yerin iklimi; enleme bağlı güneş ışınlarının geliş açısı, denize uzaklık, yükselti, okyanus akıntıları, basınç kuşakları ve rüzgârlar tarafından belirlenir. Sıcaklık ve yağışın yıl içindeki dağılışına göre dünya genelinde sıcak, ılıman ve soğuk iklim grupları ayırt edilir.

Ekvatoral iklim Ekvator çevresinde görülür; yıl boyu sıcak ve yağışlıdır, günlük ve yıllık sıcaklık farkları azdır. Yağışlar genellikle öğleden sonraları konveksiyonel sağanaklar şeklinde düşer. Amazon ve Kongo havzaları ile Endonezya bu iklimin tipik alanlarıdır.

Savan iklimi ekvatoral kuşağın kuzey ve güneyinde yer alır; yaz yağışlı, kış kurak geçer. Muson iklimi ise Güney ve Güneydoğu Asya’da, karalar ile deniz arasındaki mevsimlik basınç farklarından doğan muson rüzgârlarının etkisiyle oluşur: yaz musonları denizden nemli hava taşıyarak şiddetli yağışlara, kış musonları karadan kuru hava getirerek kuraklığa neden olur.

Çöl iklimi, dönenceler çevresindeki yüksek basınç alanlarında ve karaların iç kesimlerinde görülür. Yağış çok azdır, gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkı çok büyüktür.

Akdeniz iklimi yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlıdır; Akdeniz çevresi, Kaliforniya, Orta Şili, Güney Afrika’nın güneybatı ucu ve Güneybatı Avustralya’da görülür. Ilıman okyanusal iklim ise Batı Avrupa’da, sıcak Kuzey Atlantik akıntısı ve batı rüzgârlarının etkisiyle her mevsim yağışlı, yazları serin ve kışları ılık bir iklimdir.

Karasal iklimler denizden uzak iç bölgelerde görülür. Yaz ile kış arasındaki sıcaklık farkı büyüktür. Orta Asya ve Anadolu’nun iç kesimlerinde yağış azdır ve bozkırlar yaygındır; Kanada, İskandinavya ve Sibirya’da görülen soğuk karasal iklimde ise kışlar çok uzun ve sert geçer, iğne yapraklı ormanlar yayılış gösterir.

Tundra iklimi Kuzey Kutup Dairesi çevresinde, Kuzey Amerika ve Avrasya’nın kuzey kıyılarında görülür; yaz kısa ve serin, kış uzun ve çok soğuktur. Kutup iklimi ise Antarktika ve Grönland’ın iç kesimlerinde yıl boyu sıcaklığın donma noktasının altında kaldığı iklimdir. Bu alanlar kalın buz örtüleriyle kaplıdır ve kalıcı yerleşme hemen hemen yoktur.

Yüksek dağlarda ise enlemden bağımsız olarak yükseltiye bağlı bir iklim görülür; örneğin Ekvator üzerindeki And ve Kilimanjaro zirvelerinde kalıcı kar ve buzullar bulunur.