Kültür Bölgeleri ve İlk Medeniyet Havzaları
Kültür ve kültür bölgesi kavramları, ilk medeniyetlerin kurulduğu havzalar ve günümüz dünyasının başlıca kültür bölgeleri.
GeoGames Editör EkibiGüncelleme: 2 dk okuma
Kültür ve kültür bölgesi
Kültür, bir toplumun dil, din, gelenek, sanat, mimari, yeme–içme alışkanlıkları ve yaşam biçimi gibi maddi ve manevi değerlerinin tümüdür. Benzer kültürel özelliklerin baskın olduğu geniş alanlara kültür bölgesi denir. Kültür bölgelerinin sınırları devlet sınırlarıyla her zaman örtüşmez ve kültürel özellikler göç, ticaret, fetihler ve günümüzde iletişim teknolojileri aracılığıyla yayılır.
İlk medeniyet havzaları
İlk medeniyetler genellikle verimli toprakların, bol suyun ve ılıman iklimin bulunduğu büyük akarsu vadilerinde doğmuştur. Dicle ve Fırat arasındaki Mezopotamya’da Sümerler yazıyı bulmuş, şehir devletleri kurmuştur. Nil Vadisi’nde Mısır medeniyeti; İndus Vadisi’nde Hint medeniyeti; Sarı Irmak (Huang He) ve Yangtze çevresinde ise Çin medeniyeti gelişmiştir.
Anadolu da çok erken dönemlerden itibaren yerleşik yaşamın merkezlerinden biri olmuştur. Şanlıurfa’daki Göbeklitepe dünyanın bilinen en eski anıtsal tapınak yapıları arasında yer alır; Konya’daki Çatalhöyük ise en eski yerleşik köy yerleşmelerinden biridir. Ege çevresinde Girit ve Yunan medeniyetleri, Amerika kıtasında ise Maya, Aztek ve İnka medeniyetleri gelişmiştir.
Günümüzün başlıca kültür bölgeleri
Batı kültür bölgesi Avrupa, Kuzey Amerika ve Avustralya’yı kapsar; Hristiyanlık, Hint-Avrupa dilleri ve sanayileşmiş ekonomiler öne çıkar. İslam kültür bölgesi Kuzey Afrika’dan Orta Doğu’ya, Orta Asya’dan Güneydoğu Asya’ya uzanır. Hint kültür bölgesi Hindistan ve çevresinde Hinduizm’in etkisiyle, Çin–Doğu Asya kültür bölgesi ise Konfüçyüsçülük ve Budizmin etkisiyle şekillenmiştir.
Latin Amerika kültür bölgesinde İspanyolca ve Portekizce ile Katolik Hristiyanlık baskındır. Sahra altı Afrika ise çok sayıda dil ve etnik grubu barındıran, kültürel çeşitliliği yüksek bir bölgedir.
Türk kültürünün yayılışı
Türk kültürü Orta Asya’dan başlayarak göçler ve kurulan devletler aracılığıyla geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. Bugün Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan başta olmak üzere Balkanlardan Sibirya’ya kadar uzanan geniş bir alanda Türk dilleri konuşulmaktadır. Bu ortak kültürel miras, Türk Devletleri Teşkilatı gibi iş birliği yapılarının temelini oluşturur.